خانه / طراحی معماری / اصول طراحی / طراحی پلان مسکونی

طراحی پلان مسکونی

اصول کلی طراحی پلان مسکونی :

 هدف از ارائه این مقاله، در سایت بزرگ معماری متربه متر ، آشنایی شما دوستان عزیز، همراهان طراح ، علاقه مندان به رشته معماری و نو آموزان حرفه نقشه کشی، با اصول کلی طراحی پلان مسکونی می باشد.

همراهان عزیز، اگر به خاطر داشته باشید، در روز های گذشته ، مراحل اولیه طراحی پلان های معماری ، را به طور کلی خدمت شما عزیزان شرح دادیم . من روند طراحی یعنی مراحل اولیه طراحی ، طراحی کانسپت ، اصول اولیه طراحی پلان را مرحله به مرحله توضیح دادم. تا هیچ گونه ابهامی در بین وجود نداشته باشد وفرد تازه کار ، مسیر مشخصی را پیش رویش ببیند.

پیشنهاد می کنم ، قبل از مطالعه این مقاله ، مروری برسایر مقاله ها ی ذکر شده داشته باشید.

بناهای مسکونی، با هدف استفاده کردن و آرامش گرفتن انسان طراحی می شود. پس بنابراین باید خاصیت انسان واری ، یعنی تبعیت از استانداردهای انسانی را داشته باشند. بنابراین طراحی این پلان ها ، نیازمند درک یک سری الزامات واستاندارد ها می باشد.

تنها طرح دادن ، لازمه کار یک طراح نیست. طراح باید پشتکار داشته باشد. باید جرات حرف زدن و ارائه دادن طرح هایش را ، داشته باشد.

یادمه ، اولین روز از شروع ترم جدید درس معماری ، استاد عزیزم ، با چند برگه نقشه که پلان ساختمانی طراحی شده بود سر کلاس اومد . برگه ها رو بهمون داد وگفت داخل دیوارها رو پر رنگ کنید .تجربه اولین برخورد  من با نقشه ساختمانی از اونجا شروع شد.جلسه بعد ، با طراحی منزل مسکونی خودمون که باز هم پیشنهاد استاد بود ، شروع شد. کارهای طراحی شده خودمون رو به دیوار چسبوندیم  واستاد شروع به بازدید یا به اصطلاح معماری ، ” کرکسیون ” کرد. هرچند کارها، بدون اصول طراحی شده بود .اما همین که جرات ارائه در جمع وحرف زدن در مقابل استاد را برای ما به ارمغان آورد. بهترین روش در نوع خود بود . با تمام کمی ها وکاستی ها ، حس خوب مهندس بودن ، در ذهن تک تک ما شروع به رشد کرد.

 

پس جسارت ،تلاش، پشتکار، خلاقیت ، اصول مهمی در طراحی هستند. خودتون رو دست کم نگیرید.

اصولی که در این مقاله برای پلان های مسکونی ذکر شده اند، حالت کلی دارند و جزییات و خصوصیات اصلی و منحصر به فرد در مقررات شهرسازی و اصول و ضوابط نظام مهندسی ، به طور دقیق بیان شده اند. درصورت تمایل می توانید به آنها مراجعه نمایید.

 

خب ، بریم سراغ بحث اصلی :

اصول طراحی پلان مسکونی:

مطمئنا، خیلی از ماها در ابتدای شروع به یادگیری حرفه طراحی ، حداقل یک سری کتاب ، درباره طراحی معماری ونقشه کشی معماری مطالعه کرده ایم .اگر جواب نه است .پس حداقل با نقشه منزل مسکونی خویش آگاهی دارید، که نمونه عینی طراحی پلان مسکونی است. خب ، حالا با این یادآوری ، می خوام چند تا سوال از شما عزیزان بپرسم.

پلان خانه شما ، یا پلان هایی که در کتب معماری دیده اید، چه ویژگی هایی دارد؟

ریز فضاهای آن ، کدام ها هستند؟

آیا برای چیدمان فضا ها ، الگوی خاصی تعیین شده یا نه؟

آیا به نقش عوامل اقلیمی ، همچون باد ، نورخورشید و…  در طراحی توجه شده است؟ چگونه ؟

همراه ما باشید، تا در ادامه بحث، تفاوت بین جواب های شما به این سوالها و راهنمایی های ما را متوجه شوید.

مراحل طراحی پلان مسکونی :

1- تعیین دسترسی ها وجانمایی راه پله :

اولین وشاید بتوان گفت ، مهمترین گام در طراحی پلان مسکونی، جانمایی راه پله است. راه پله، مسیر عمودی دسترسی به طبقات می باشد. گاهی ممکن است به اقتضای طرح وخواسته ی کارفرما، ازدویا چند راه پله مستقل، در پلان استفاده شود. من طرح با یک راه پله فرضی را درنظر می گیرم .تا به شرح اصول وضوابط مربوطه بپردازم.

جانمایی راه پله و به تبع آن ، آسانسور، از قائده خاصی پیروی نمی کند. خواسته های کارفرما، شارع اصلی وفرعی، اغلب دراین جانمایی تاثیر دارند. توصیه می شود که راه پله از خیابانهای فرعی دسترسی داشته باشد وسرویس بگیرد. تا ترافیک در خیابان اصلی ، کمترشود.آسانسورکه همان وظیفه راه پله را برعهده دارد ، اما به صورت الکتریکی ، نیز اغلب در مجاورت راه پله احداث می شود.

نکته : از جانمایی آسانسور در مرکز باکس پله های چهار طرفه خودداری کنید. تا هم آسانسور ،هم راه پله، دوربندی ضد حریق مختص خود داشته باشند.

راه پله، بنا بردرخواست کارفرما وتشخیص طراح ، می تواند یک بازو ، دو بازو ،سه و حتی چهار بازو طراحی شود. اما ، اخیرا” به علت رعایت مبحث سوم مقررات ملی ساختمان  و جلوگیری از خاصیت دود کش عمل کردن راه پله ،طبق آیین نامه نظام مهندسی ، پله ها باید دو بازو طراحی شده و از احداث پله چهاربازو خودداری شود. طراحی درب ضد حریق ، دوربندی ضد حریق باکس پله و آسانسور ، نیز جزو اصول طراحی می باشد .

 

تجربه در طراحی پلان ها نشان می دهد که ، جانمایی راه پله در مرکز پلان ، روش مناسبی است .به دو دلیل :

اولا” این حالت طراحی، به ما کمک می کند که درچیدمان بقیه فضاها ، آزادانه تر عمل کنیم.

دوما”، راه پله جزو معدود فضاهایی است ، که به نور طبیعی نیاز ندارد. واگردر قسمت شمال یا جنوب پلان قرار گیرد. نور مناسب برای فضای مسکونی را به خود اختصاص می دهد . درحالی که اصلا به این نور احتیاجی ندارد. فقط تهویه داشته باشد کافی است.

2- الگوریتم فضایی وچیدمان فضاها :

بعد ازمرحله جانمایی آسانسور و راه پله ، نوبت به طراحی الگویتم فضایی وچیدمان فضا ها  در طراحی پلان مسکونی می رسد. یعنی تعیین مکان فضا ها در تصرف مسکونی.

در ساختمان های مسکونی ، رعایت حریم خصوصی ،امری ضروری است. خانه های قدیمی را درنظر بگیرید.دراین خانه ها، فضایی به نام هشتی طراحی می شده است .که نقش فضایی حائل بین فضای منزل وخیابانهای عمومی را برعهده داشت. درواقع ، جداکننده فضای عمومی وخصوصی بود. حال ما باید این اصول طراحی سنتی خانه ها را ،که کنارگذاشته است .( ای کاش نمی شد) به صورتی مدرن به طراحی ها بازگردانیم.

 

 روش های رعایت حریم خصوصی درپلان مسکونی :

یکی از روشهای حفظ حریم در طراحی پلان مسکونی ، طراحی فیلتر در بدو ورود از در اصلی است. یعنی فضایی که اصطلاحا” کفش کن نامیده می شود. بلافاصله در ورودی قرار گیرد و شرط ورود به داخل خانه ، عبورازداخل آن باشد.

دومین روش برای حفظ حریم ها، جداکردن فضاهای عمومی وخصوصی در داخل ساختمان است.

فضا ها در کاربری مسکونی به دو دسته تقسیم می شوند :

الف – فضاهای عمومی : شامل هال و پذیرایی ، نشیمن ، غذاخوری ، آشپزخانه .

ب  – فضاهای خصوصی : شامل اتاق خواب ، حمام وبعضا سرویس بهداشتی .

در طراحی باید دقت کنیم، که مسیر دسترسی به این دو نوع فضا ، با هم تداخل نداشته باشد. اما چگونه ؟

همان طور که قبلا هم گفتم ، اگر شرایط اجازه بدهد ؛ وپله در مرکز پلان قرار گیرد. طراحی برای حفظ حریم ها ، آسانتر خواهد بود. یک طرف فضای عمومی ویک طرف فضای خصوصی.

درحالت کلی ، برای رعایت مساله حریم در بناهای مسکونی ، بهتر است خواب ها به همراه حمام ،در یک طرف پلان و فضا های عمومی در طرف دیگر طراحی شوند. به این ترتیب ، امکان تداخل حرکتی و دید به فضا های خصوصی وجود ندارد. آشپرخانه به هر صورتی که باشد (باز، بسته یا دیوای ) ، باید به فضاهای عمومی اشرافیت داشته باشد .

سرویس بهداشتی نیز، نسبت به آشپزخانه حالتی خصوصی تر دارد. نباید مستقیما از داخل هال و نشیمن دید داشته باشد . یک قاعده کلی، برای طراحی سرویس این است که ؛ اولا در مجاورت ورودی اصلی قرار گیرد و ثانیا”، دسترسی به آن از ورودی ، با یک چرخش 90 درجه باشد .

خواب ها نیز ، بسته به شرایط زمین و نورگیری ، می توانند در مجاورت هم قرار گیرند ، به طوری که حمام در وسط باشد. تا دید مستقیم از هال و نشیمن ، نه به خواب ها ، نه به حمام وجود نداشته باشد. حتی المقدور بهتر است، یکی ازخواب ها ، بزرگ طراحی شده و به اتاق خواب والدین اختصاص یابد و در ورودی خواب ها ، نباید مستقیما” رو به روی هم باشد.

طراحی بالکن نیز جزو ضروریات می باشد.جانمایی این فضا در کنار آشپزخانه ، بهترین حالت جانمایی است.

رعایت اصول ذکرشده در بالا ، بستگی به قرارگیری بنا در زمین و جهت شمالی و جنوبی دارد.

3- ستون گذاری :

مرحله بعدی ، مرحله ستون گذاری است .اغلب ، دانشجویان با ستون گذاری پلان ها مشکل دارند و آن را ،کاری سخت می دانند. اما اصلا کارسختی نیست ، البته با تمرین زیاد.

ستون گذاری، باید با هماهنگی مهندس سازه انجام گیرد. گاهی پیش می آید، در جریان ستون گذاری ، موقعیت یکی ازستون ها در طبقات بالاتر، در داخل خواب یا هال قرار گیرد. مساله سختی نیست . نگران نشید . با کمی جابه جای دیوارها ، می توان این مساله را حل کرد.

ستون گذاری باید از طبقه پارکینگ و متناسب با جا نمایی ماشین ها شروع شده و در طبقات بالا ،عینا” تکرار شود.

4- تهیه پلان مبلمان :

مرحله بعدی ، تهیه پلان مبلمان است. یعنی مبلمان کردن فضاها در نقشه .

هدف از مبلمان فضا ، شناخت مقیاس و تناسبات فضا ست.

مبلمان آماده، باید با اندازه و مقیاس در پلان ها ، جای گذاری شود. طبق پلان مبلمان است ، که موقعیت وسایل و تجهیزات در فضاها مشخص می شود. مبلمان فضا ها ، به مشخص شدن محل جانمایی تاسیسات همچون محل دودکش و… نیز کمک می کند.

نکته : در مبلمان آشپزخانه رعایت اصل ” مثلث کار” ضروری است .یعنی ؛ سه وسیله سینک ظرفشویی ، یخچال و گاز، باید به گونه ای جانمایی شوند، که تشکیل یک مثلث بدهند که مثلث کار نامیده می شود.

پلان های معماری ، درحالت کلی در دو مرحله که اصطلاحا” فاز نامیده می شود ، طراحی می شوند .فاز 1 و فاز 2.

در بحث های آینده ، به طور کامل به توضیح این دو فاز می پردازیم و متوجه می شوید ، که مقاله امروز، ما ذرباره طراحی پلان مسکونی ، کامل کننده بحث فازها می باشد.

درباره ی Lotfi- s

مطلب پیشنهادی

طراحی خانه های دوبلکس

اصول کلی طراحی خانه های دوبلکس : همراهان عزیز و همیشگی سایت متر به متر. …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *