خانه / نمونه های موردی / اماکن فرهنگی / طراحی معماری کتابخانه

طراحی معماری کتابخانه

طراحی معماری کتابخانه

همراهان عزیز سایت متربه متر، میخوام دراین پست به بررسی اصول و ضوابط طراحی معماری کتابخانه بپردازم. همراه ما باشید!

شروع مقاله جدیدم با چند سوال از شما عزیزان است.

به نظر شما ، کتابخانه خوب و جذاب از نظر معماری باید چه ویژگی هایی داشته باشه؟

نورگیری ،تهویه ، مسیر رفت و آمد و دسترسی کتابخانه باید چگونه باشه ؟

چه ارتباطی بین کتاب و کتابخوانی با نحوه طراحی معماری کتابخانه هست ؟

من قصد دارم ، دراین مقاله به بررسی جواب این سوال ها بپردازم. در واقع جواب بیش از نیمی از سوالها ، به طراحی معماری کتابخانه باز می گردد .باقی موارد هم درادامه خواهیم گفت .

چرا باید در کشوری مانند ژاپن ، برای رفتن به کتابخونه صف ببنندند .اما تو کشور ما ، کتابخانه فقط یک بنای نمادی و بلا استفاده  باشه ؟

پاسخ را شاید در فرهنگ‌ها (و نه تمدن و پیشینه و تاریخ و افتخارات)  دوکشور بتوان جستجو کرد . مردم ژاپن برای کتاب و نویسنده احترام قائلند. این کشور که براثر بمباران شیمیایی با خاک یکسان شد .دیگر نه قدمت تاریخی داشت  که به آن افتخار کند نه سرمایه ای . اما پیشرفت الان این کشور مدیون مطالعه و مطالعه و مطالعه و سختکوشی و سختکوشی و سختکوشی مردمانش می باشد .

واضح است ،که فرهنگ مطالعه ، تاحد زیادی به فرهنگ جامعه بستگی دارد. مردمی که گران بودن کتاب یا در دسترس نبودن یا وجود کتاب های دیجیتالی را به  بهانه ای برای مطالعه نکردن تبدیل می کنند . مطمئنا پیشرفتی درحد مردم کشور ژاپن نخواهند داشت .افزون بر عوامل بخش فرهنگی جامعه ، عوامل اقتصادی ،اجتماعی ، و… نیز براین امر تاثیر خواهند داشت .و اما ما مهندسین معمار!

ما چه کاری می توانیم انجام دهیم ،که به نوبه ی خود به گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی کمک کنیم؟

بله .درسته. حیطه ی کاری ما، به ما این اجازه را می دهد، که درحد طراحی معماری کتابخانه ، به شیوه ی اصولی و استاندارد، به رونق اعتبار کتابخانه ها کمک کنیم.

تلاش و فعالیت ما در زمینه طراحی معماری کتابخانه ، باعث ایجاد انگیزه و علاقه برای رفتن کتابخانه و طبعا خرید و مطالعه کتاب می شود.

طراحی اصولی کتابخانه شکافتن ماه نیست ،که بگوییم از توان ما خارج است. بلکه با رعایت اصولی مانند رعایت استانداردها در طراحی فضاها ،نورگیری وت هویه اصولی، به کارگیری رنگ مناسب به هدف نائل می شویم .

من در این مقاله به شرح یافته های خودم،  درباره اصول طراحی معماری کتابخانه می پردازم. امید است که راهنما و راهگشایی برای مهندسانی که در زمینه طراحی کتابخانه فعالیت می کنند باشد. من حتم دارم که تاثیر گذار خواهد بود.

ابتدا به پیش درآمدی درباره انواع کتابخانه ها پرداخته ایم .تا در طول مقاله ، مسیر طراحی در ذهن شما شکل بگیرد.

انواع کتابخانه ها :

کتابخانه آموزشگاهی

کتابخانه اختصاصی

کتابخانه عمومی

کتابخانه استانی

کتابخانه امانی

کتابخانه بیمارستانی

کتابخانه پژوهشی

کتابخانه ثبت آثار

کتابخانه دانشگاهی

کتابخانه دولتی

کتابخانه ملی

کتابخانه منطقه ای

و… .

ریز فضا ها در طراحی معماری کتابخانه :

الف – گروه فضاهای اصلی کتابخانه :

مخرن اصلی ، مخزن مرجع، سالن مطالعه بانوان ، سالن مطالعه آقایان ، بخش نشریات ، بخش مخزن کودکان ، بخش خدمات چند رسانه ای وخدمات اینترنتی

ب – گروه فضاهای جانبی :

کلاس درس، نمایشگاه ، قفسه نگه داری وسایل اعضا

پ – فضاهای نگه داری :

بخش امانت و فضای کار، انبار کتاب و وسایل، نمایشگاه و فروشگاه فرهنگی، سرویس بهداشتی و… .

ت –گروه فضاهای اداری کتابخانه:

بخش اداری ، آبدارخانه ، اتاق نظافت و…

ث- گروه فضاهای گردشی وخدماتی :

سر سرای ورودی ، پارکینگ ، تاسیسات ، پله ، آسانسور، معابر معلولین ، مشاعات

در ادامه به بررسی یک سری ضوابط و اصول مربوط به این ریز فضا ها پرداخته می شود. ابتدا از نحوه دسترسی به کتابها در کتابخانه شروع می کنیم.

انواع روشهاي دسترسي به كتاب عبارتند از:

الف: مخزن بسته

ب: مخزن باز

پ: دسترسي آزاد

الف) مخزن بسته : در این روش دسترسی ،کتابها در داخل قفسه هایی بسته نگه داری می شوند و مراجعه کنندگان ، امکان دسترسی مستقیم به آن را ندارند. و مسولین مربوطه می توانند کتابها را در اختیارشان قرار دهند. در این روش ، سطح کمتری برای نگه داری کتاب ها اشغال می شود.

ب)مخزن باز : در این روش، مراجعه کنندگان می تواند به طور آزادانه به انتخاب کتاب اقدام کنند. اين نحوه كتاب عموماً در كتابخانه هاي علمي و تخصصي مانند دانشگاه ها و موسسات آموزشي رواج دارد و فضای بیشتری برای نگه داری و در اختیار گذاشتن کتابها لازم است.

پ) دسترسی آزاد : در این روش کتابها به صورت پراکنده در قفسه های کتابخانه چیده می شوند تا خوانندگان ، بیشتر به خواندن تشویق شوند.  این روش فضای بیشتری برای کتابها را می طلبد.

در ادامه قصد دارم به این نکته بپردازم؛ که من به عنوان  یک مهندس معمار چه نقشی می توانم در زیبایی و جذابیت کتابخانه ها داشته باشم.

همان طور که قبلا هم گفتم از طریق طراحی معماری کتابخانه !

سه اصل مهم برای طراحی اصولی کتابخانه :

1) نورپردازی   2) ترکیب رنگها  3) دکوراسیون داخلی

2) ترکیب رنگها :

تحقیقات فراوانی برای بررسی تاثیر رنگها برروی عملکرد انسان ، در فضای کتابخانه انجام شده است . کتابخانه ،جزو آن دسته از فضاهایی است، که شرایط محیطی آن همچون تجهیزات ، رنگ ها ، پرداخت ها ،بافت ها و… برروی فعالیتهای انجام شده درآن تاثیر مستقیم دارد. بنابراین برای رسیدن به نتیجه مطلوب ، باید این عناصر و در حالت کلی تر، طراحی معماری داخلی کتابخانه با معماری ساختمان هماهنگ و مکمل و همراه آن باشد.

مناسب ترین رنگ ها برای سطوح مختلف فضاها :

دیوار کتابخانه : بهتر است رنگ غالب رنگ سفید باشد. ؛ زیرا سفید نماد خلوص وپاکی می باشد. رنگ سفید با همه رنگها قابل ترکیب است . یکی از کاربردی‌ترین رنگها در طراحی دکوراسیونی یک فضاست، این رنگ، فضاها را روشن تر و بزرگ تر نشان می دهد. و رنگ های سبز وکرم نیز مناسب این سطوح می باشد.

رنگ کف‌ پوش ها وکف طبقات  : رنگهای مناسب در کف‌ پوشها ، به ترتیب سفید، سبز، کرم، صورتی، و قهوه‌ای  است.

رنگ سقف: از دو رنگ سفید و کرم  مات بهتر است استفاده شود.

رنگ تجهیزات: رنگ قفسه ‏های یک کتابخانه قهوه‌ای و رنگ میزهای مطالعه، میزهای امانت و قفسه‏ های منابع آجری (چوبی) باشد.

سالن مطالعه: بهتر است، در طراحی آن از رنگهای آبی روشن، و سبز در کنار رنگ سفید که رنگی خنثی می باشد، استفاده شود.

 بخش مرجع:  رنگهای  سبز ، زرد، با ترکیب رنگ سفید می‌تواند اثر بخش باشد.

– میز امانت:  رنگ آبی روشن

– بخشهای دیگر کتابخانه:  رنگهایی چون کرم، سفید، آبی روشن و سبز، استفاده شود.

عواملی همچون سن، فصل های مختلف سال، سلامت جسمی و روانی افراد، فرهنگ جامعه، جنسیت، سطح سواد افراد و … بر درک آنها از رنگها تأثیر می‌گذارد .

نورپردازی :

هر فضا با نور دو چهره می یابد، روز و شب . كه با تغییر مقدار نور، این دو با هم پیوند می یابند.استانداردها و تحقیقات نشان می دهد ،که همان طور که کمبود نور در کتابخانه باعث خستگی ، بی حوصلی و صدمه دیدن قوه بینایی می شود. زیاد بودن آن نیز موجب ایجاد تباین و خیرگی دید و همچنین آسیبه ای جدی به قوه بینایی می شود. پس رعایت اصول مربوط به نورپردازی در کتابخانه ها امری مهم است.

دو نوع منبع نور برای کتابخانه ها قابل تعبیه است. 1- نور طبیعی : بهتر است جهت این نور شمالی باشد . 2- نور مصنوعی

به دلیل حداقل ایجاد سایه ، مناسب ترین حالت نورپردازی ، تعبیه نور غیرمستقیم می باشد و میزان نور استاندارد در بخشهای مختلف کتابخانه متفاوت بوده و از طرفی سن خوانندگان بر میزان روشنایی مناسب نیز تاثیر گذار است .

کدام یک از فضاهای کتابخانه نیاز به نور پردازی دارند؟

نور برای بخش های مختلف خدمات فنی كتابخانه (امانت، مرجع، نشریات، خدمات فنی و غیره) .

نور برای سالن های مطالعه جهت  تمرکز حواس وتمرکز دید  .

نور مصنوعی برای تجسم اشیاء .

نور برای روشنایی و فضاهای سبز داخل كتابخانه .

نور در نما برای نشان دادن ورودی و خروجی كتاب خانه ،جهت تعادل روح و روان  و راحتی .

برای روشنایی قسمت های مختلف کتابخانه ،می توانیم به تناسب موقعیت ، از سیستم های روشنایی متنوعی استفاده کنیم. از جمله لامپ های فلوئورسنت ،لامپ های  معمولی ، لامپ های  تخلیه با فشار زیاد، لامپ های تخلیه با فشار کم.

نا گفته نماند، که برای طراحی نحوه ی نور پردازی کتابخانه ها ؛ همکاری مهندسان ، طراحان و کتاب داران  مثمر ثمر خواهد بود.

 

و فکر کن ؛که چه تنهاست  

                                             اگر که ماهی کوچک ، 

دچار آبی دریای بی‏کران باشد .                

                                                                                   و چه فکر نازک غمناکی .

درباره ی Lotfi- s

مطلب پیشنهادی

طراحی ایستگاه قطار

اصول و ضوابط طراحی ایستگاه قطار

طراحی ایستگاه قطار در این مقاله با موضوع بررسی اصول و ضوابط طراحی ایستگاه قطار، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *