خانه / موزه / ضوابط و اصول طراحی موزه
طراحی معماری موزه

ضوابط و اصول طراحی موزه

طراحی معماری موزه

همرهان همیشگی  متر به متر، در این قسمت، ما به بررسی موضوعی مهم در معماری،  یعنی طراحی معماری موزه می پردازیم. که امیدوارم مورد توجه شما عزیزان قرار بگیرد.
یه سوال ! تا حالا با خودتون فکر کردید ، که چرا یک سری بنا ها رو بهش میگن موزه ؟ چرا یکی شبیه موج دریا ست و دیگری شبیه ماشین ؟ چرا این بنا ها سبک معماریشون با بقیه بنا ها فرق داره ؟سبک طراحی معماری موزه ها برگرفته از چه عنصری می باشد ؟ اصلا چند نوع موزه داریم؟

دوستان عزیز برای دریافت پروزه و رساله با موضوع موزه در اینجا کلیک کنید

 

 

شک نکنید، تعداد کمی از افراد راج به موزه اطلاعات کافی دارند. بقیه هم یا مربوط به کار پایان نامه شونه یا تحقیق نوشتند . اما من میخوام در این بحث به طور کاملا عمومی، اطلاعاتی رو راجع به موزه در اختیارتون بزارم. تا شناختتون کامل بشه . دیدن نمونه مشابه و کارهای جدید هم می سپارم به خودتون. پس تاآخر، مطلب ما رو بخونید !.

موزه، بنایی است که ، بیشتر از هر بنای دیگری ،توجه  افراد را به معماری و تجربه فضایی افزایش می دهد . تا اواسط قرن بیستم از معماری بنا های مذهبی ، تشریفاتی برای احداث موزه استفاده می شد. این بنا در گذشته به عنوان اهرم طبقه بندی و حفاظت از دانش بشری استفاده می شده و کم کم به سوی تفسیر داشته ها پیش می رود.
در موزه ها هدف اصلی جذب بازدید کننده است و این جذب ازطریق طراحی معماری موزه امکان پذیر است. این معماری است که می تواند نقش بازار یاب خوبی برای جذب بازدید کننده ایفا  کند. ازطریق طراحی معماری موزه می توان توجه افراد رابه معماری و فضا جلب کرد.
در اینجا ابتدا به  تعریف موزه و بررسی انواع  آن  پرداخته ، سپس در بند های بعد سبک و ریز فضاهای این بنای معماری را توصیف می کنیم.

 

معنای لغوی موزه:
ریشه این واژه ، از لغت یونانی موزین “Mousein” به معنای مقر و جایگاه  زندگی گرفته شده است . موز “Mouse” از الهه هنر و صنایع در اساطیر یونان باستان اقتباس شده است و در زبان انگلیسی تلفظ  میوزیم “Museum” و در زبان فرانسه موزه را به خود گرفته است.
بنای مذکور مؤسسه ای است ؛ دائمی و بدون هدف مادی ،  که پذیرای همه افراد جامعه می باشد و در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت می کند . و هدف آن ها تحقیق در آثار و شواهد بر جای مانده انسان و محیط زیست او ‌‌‍‍‍،گرد آوری ،حفظ  و بررسی و بهره وری معنوی است .اکثرا هم عبرت و پند آموزی در پشت پرده این بناها نهفته است .
میل به مجموعه سازی و گردآوری اطلاعات ، وسایل و …در فطرت انسانها نهفته است . و در این میان ذوق و خلاقیت انسان همواره همراه او بوده است. در جامعه امروزی ما موزه، نمایانگر نهادینه  شدن این گرایش همگانی به گردآوری است .
انواع موزه :
دسته بندی این بنا  از لحاظ علمی ، تحقیقاتی ، فرهنگ شناسی و … انجام شده است، ومن دراین جا قصد دارم به تفصیل به تعریف زیر مجموعه  های انواع  ذکر شده ی بالا بپردازم.
1- موزه  تاریخ و باستان شناسی: نامگذاری این موزه ، اکثرا بر اساس آثار به نمایش در آمده در بنای آنها انتخاب شده است.  در موزه تاریخ و باستان شناسی ،  آثار به  نمایش در آمده بیشتر بر اثر کاوش های باستان شناسی پدیدار شده است . در واقع دید تاریخی دارند و نشانگر سلسه و دوره های تاریخی هستند.
نمونه  :  موزه ملی ایران، موزه ملی ورسای فرانسه.
2- موزه فضای باز : در مواردی که بر اثر کاوش های باستان شناسی، آثار گرانبهایی ظاهر می شود که ارزش ملی ،فرهنگی دارد . و جزو آثار غیر منقول می باشد یا به عبارتی قابل انتقال به سایر موزه ها برای نمایش دادن نیست. با فراهم آوردن شرایط و امکانات ،محل مورد نظر، برای بازدیدکنندگان مهیا می شود .البته موارد نگه داری از این آثار دراین نوع بسیار سخت تر و دشوارتر  می باشد . مراقبت از آثار در برابر عوامل طبیعی و انسانی و…
نمونه : تخت جمشید، تخت سلیمان تکاب.

 

3- موزه مردم شناسی :آشنایی با آداب ورسوم و فرهنگ و لباس و اعتقادات وسنت های اجتماعی مردم اقوام مختلف، با احداث این نوع موزه ها امکان پذیر است.
نمونه : موزه مردم شناسی تهران.
4- موزه علوم و تاریخ طبیعی : برای نمایش گونه های طبیعی ، گیاهی و جانوری به کار می رود.
نمونه: موزه تاریخ طبیعی اصفهان.

 

5-کاخ موزه :  کاخ ها و بنا های مهمی که از گذشته به دست مارسیده است. و بیانگر نحوه زندگی و وضعیت ساکنان آن می باشد . در این نوع موزه ، آثاری همچون مبلمان ، نقاشی های زیبا ، گچ بری و… یافت می شود.

6- موزه محلی (منطقه ای): برای نمایش آثار  محلی- منطقه ای خاص به کار می رود و نمودار فرهنگ و آداب و رسوم آن خطه خاص می باشد.
7- موزه سیار گردشی: در بعضی مناطق به علت کمبود امکانات ، امکان برگزاری و احداث موزه های دایمی وجود ندارد. این نوع موزه ، برای مناطقی از این دست مناسب می باشد . و جنبه های مهم و قابل توجه آن منطقه را به نمایش می گذارد و حالت سیار دارد.
8- پارک موزه : این مورد اغلب در جاهایی که قشر های مختلف جامعه بتوانند از آن بازدید کنند تشکیل می شود.  جاهایی مانند پارک ها. دسترسی همه به آن آزاد می باشد. بعد تفریحی- سرگرمی دارد و به نمایش آداب و رسوم و فرهنگ و…  می پردازد.
9- موزه های نظامی : برای به نمایش در آوردن دست  آوردهای نظامی و روند پیشرفت آنها تشکیل می شود . از جمله لباس نظامی ، سلاح ها ، تجهیزات نظامی و…

10- خانه هنرمندان (موزه اندیشمندان) : برای ارج نهادن به مقام و هنر هنرمندان ، اندیشمندان ، مخترعان ، معمولا پس از در گذشت آنها ، وسایل شخصی ، آثار و وسایل کار آنها، در چنین بنا هایی به نمایش در می آید.
نمونه : خانه شکسپیر.

 

موزه ، مهمترین ساختمان فرهنگی هنری می باشد . انتقال مفاهیم، تجربه ها ، یافته ها ، تحقیقات در این بنای معماری به راحتی از طریق نمایش و به تبع  ،بازدید ،امکان پذیر است. البته اگر بازدید کننده ای باشه!
پرسیدن این سوال در اینجا مهم به نظر می رسه. که خارجی ها چه می کنند که موزه های آنها شلوغ است؟ در این بین از خودمان بپرسیم که چه ضرورتی دارد که مردم به موزه بیایند و این آثار را ببینند؟ چرا یک فرد معمولی جامعه باید از نمایشگاهی که آثار باستانی و تاریخی را به نمایش می گذارد، بازدید کند؟ دیدن این آثار چه سودی می تواند برای او داشته باشد؟
شاید هرکدام از ما یک بار ، در طول عمر خود، موزه را به عنوان مکانی برای یادگیری انتخاب کرده باشیم . امااااا  !

اما مکان آرام و خسته کننده ، که وقت ما فقط به تماشای آثار بگذرد . بدون تجربه عملی و عینی. صرفا تئوری ،آن اثر خاصی که از این  بنای معماری انتظار می رود را در پی نخواهد داشت.
شاید مهم ترین مساله ، حضور راهنما های زبده و متعدد در چنین مکان هایی باشد که با توضیحات خود مانع خستگی و سردرگمی مخاطب شوند؛ چیزی که در موزه های کشور ما کمتر به چشم می خورد.

برگزاری تور های موزه گردی با حضور کارشناسان زبده میراث فرهنگی نیز می تواند از دیگر اقداماتی باشد که علاوه بر ترویج فرهنگ رفتن به موزه، ظرفیت درآمد زایی برای بخش خصوصی به همراه داشته باشد .

بعد از تعریف موزه و شناخت انواع  آن ،جا دارد در ادامه به  بررسی عوامل مهم در طراحی معماری موزه و کانسپت این مهم بنای معماری و معرفی چند موزه بپردازیم.

تاثیر پذیری  طراحی معماری موزه  از موضوع  آن:

شناخت هرچه بیشتر موضوع ، بر روند طراحی معماری موزه  و فرم کلی نهایی  تاثیر چشم گیری دارد. خصوصا در مورد موزه ای با موضوعات خاص و تک،  مانند موزه فراری ایتالیا.  یا موزه اقیانوس و موج با الهام ازفرم  موج . که سایه موضوع بر طراحی قابل مشاهده است.

 

معماری موزه نه فضایی خنثی برای “موضوع” موزه است ، نه “فرم مجسمه واری “که به عنوان یک اثر هنری صرف، خود نمایی کند. بلکه فضای فعالی است که در آن معماری و موضوع به نمایش در آمده است و کلیت واحد را نشان می دهند  . که از همدیگر قابل تفکیک نیستند .در چنین موزه هایی “معماری” باعث می شود که بازدید کنندگان ، موضوع به نمایش درآمده را بهتر درک کنند. و اساسا بخشی از این دریافت ها می شود . شیوه طراحی معماری موزه، مخاطب را در داخل بنا به حرکت در می آورد  .تا تاثیر اشیائ و موضوع دو چندان شود. شاهکار این ویژگی : موزه گوگنهایم اثر لوید رایت.

با توجه به رشد و پیشرفت تکنولوژی امروزه هدف این است . که فضای موزه چهره ای متفاوت پیدا کند. برای این کار باید در طراحی داخلی و خارجی آن ، تغییراتی متمایز از گذشته ایجاد شود .فضا نباید صرفا برای نگاه کردن و ایستادن راکد بازدید کننده باشد .
می‌توان  «  طراحی معماری موزه » را به نوشتن سناریو تشبیه کرد؛ روایتی که سعی دارد جمعی را به حرکتی که مد نظرش است وا دارد و واکنش خاصی را ترغیب نماید. چیدمان و سلسله مراتب فضا  ها، طراحی داخلی، سیستم‌ های نمایشگاهی ، نورپردازی و… همه و همه بخشی از این سناریو خواهند بود.
نکاتی در باب طراحی معماری موزه:
1) برای هر فعالیتی که بازدیدکننده دربنای مذکور انجام می دهد، نیاز به فضایی برای فعالیت متضاد آن هست. تا احساس خستگی در مخاطب از بین برود.
۲) سلسله مراتب به جا و مناسب فضای استراحت کوتاه مدت، بازده موزه را بالا برده و شوق بازدیدکننده را برای ماندن و دیدن افزایش می دهد.
۳) چون در این بنای معماری دیدن از نزدیک اتفاق می افتد، برای رفع خستگی نیاز به دیدن دور دست احساس می شود و به تبع آن توجه به چشم اندازهای اطراف، آزاد و بازگذاشتن مسیر دید چشم اندازهای اطراف و ارتباط بصری این چشم اندازها با تالارهای نمایش اشیاء از اهمیت خاصی برخوردار می شود.
۴)محل فعالیت انسان نیاز به فضای باز و ارتباط مستقیم با نور طبیعی، و محل نمایش اشیاء نیاز به نور مصنوعی و قابل کنترل دارد. معماری فضای نمایش باید پاسخی به همراهی این فعالیت ها و نیازهای متضاد باشد.
۵) معماری وطراحی معماری موزه باید به گونه ای باشند که هم رسالت اجتماعی آن – ارتباط مستقیم با مخاطب- لحاظ شود و هم مسائل امنیتی و حفاظتی رعایت گردد.
۶) هنر طراح در طراحی موزه، همنشینی مناسب فعالیت های متضاد خواهد بود.
۷) باید توجه کرد که موزه و ساختمان آن وسیله نمایش اشیاء است و نه اشیاء وسیله نمایش ساختمان موزه.
۸) ویژگی های معماری موزه باید منطبق بر روابط هماهنگ فضا، نور و آثار باشد.
۹) معماری موزه باید قابل تطبیق با مساله غرفه بندی و دسته بندی اشیاء بوده و بر آن تاکید کند.
۱۰) در عرصه نمایش، هیچ فضایی را نمی توان مطلقا ارتباطی دانست. کوچکترین سطح موزه نیز باید در خدمت ارائه اطلاعات و نمایش آثار برای مخاطب باشد.
۱۱) در معماری موزه، مدار گردش بازدیدکننده و مسیر حرکت کارکنان و مسیرجابجایی آثار باید از همدیگر جدا شوند.
۱۲) ورودی باید به صورت یک عنصر معماری مستقل اما در رابطه تنگاتنگ با موزه طراحی شود.
۱۳)ورودی پلی است که مردم را با محتویات موزه پیوند می دهد.
۱۴)تعبیه ورودی مستقل برای برخی فضاهای خدماتی (نظیر رستوران ها) موزه را در معرض بازدید اتفاقی (کسانی که برای دیدن موزه نیامده اند) قرار داده و به جذب مخاطب و فعال نگه داشتن مجموعه کمک می کند.
۱۵) شیرازه اولیه هر موزه ای رابطه شی و مخاطب است.
۱۶) هر بیننده ای به بهانه برقرار نمودن ارتباط فردی با شی به موزه می آید.
۱۷) رسالت طراح در طراحی معماری موزه، این است که فضا (برای بیان مطالب) به گونه ای تعریف و خلق شود که مخاطب عمق مسائل را در یابد و نتایج و رفتار مورد نظر حاصل شود.

ریز فضاها و اصول و ضوابط طراحی معماری موزه:
دراین قسمت به بررسی ریز فضاها  می پردازیم. چون ابعاد و تناسبات انسانی، مد نظر می باشد. ابعاد و اندازه و سایر ویژگی ها در هر نوع از موزه یکسان می باشد.

گالری ها:

گالری ها که برای نمایش آثار هنری و اشیاء فرهنگی و علمی مورد استفاده قرار می گیرند باید دارای شرایط زیر باشند:
– از نظر حفاظت در مقابل خرابی، دزدی، آتش سوزی، رطوبت، خشکی بیش از حد، نور شدید آفتاب و گرد و غبار مطمئن باشند.
– در شرایط عادی، زاویه ی دید انسان (۵۴ یا ۲۴ درجه به بالای سطح تراز چشم) در مورد تصویری که در فاصله ی ۱۰ متری قرار داشته و سطح آن کاملا روشن است موقعی حاصل می شود که ارتفاع تصویر آویخته شده ۴۹۰۰ میلیمتر در بالای سطح دید و ۷۰۰ میلیمتر به پایین سطح ادامه داشته باشد. تنها در مورد تصاویر بزرگ چشم انسان مجبور است از پایین تصویر تا به بالای زاویه ی دید حرکت کند. بهترین موقعیت برای نصب تصاویر کوچک (نقطه تاکید: سطح افق در تصویر) عبارت از محلی هم تراز با دید تماشاگر است.
-اشیاء مورد نمایش باید طوری قرار داده شوند که بدون زحمت در معرض دید مردم قرار بگیرند.

آمفی تئاتر:

 

باید توجه داشت که آمفی تئاتر جدا از مسیر عادی بازدیدکنندگان باشد، نزدیک به سالن اصلی ورودی و یا مستقیماً بدان راه داشته باشد. کاملا مجهز به وسایل ایمنی باشد. (درهای اضافی، سیستم مستقل برق، از نظر گرما و سر و صدا از بقیه بخش های ساختمان جدا باشد و …)
– طراحی فضای مناسب جهت دستگاه های نمایش فیلم، اسلاید و … از نیازهای این سالن است.
– خروجی ها باید به طرف بیرون باز شده و مطابق با تعداد افراد و طول مسیر حرکت آنها طراحی شوند.
– ارتفاع درها نباید از ۲۲۰ سانتیمتر کمتر باشد.
– عرض کریدورها ۱۱۰۰ میلیمتر برای تا ۱۰۰ نفر، ۱۶۰۰ میلیمتر برای تا ۲۵۰ نفر باید باشد.
– پلکان با عرض ۱۱۰۰ میلیمتر برای تا ۱۰۰ نفر، ۱۶۰۰ میلیمتر برای تا ۲۵۰ نفر باید باشد.
– حداقل ارتفاع پله ها ۱۴ سانتیمتر و حداکثر ۱۸ سانتیمتر باید در نظر گرفته شود.
– برای کوتاه کردن زمان انعکاس صوت، حجم محوطه به ازای هر صندلی ۱۴/ ۵/۷ مترمکعب می باشد.
– از طرح دیوارهای قوسی و سهمی و دیوارهایی به شکل مقعر خودداری شود.
– سرانه سالن نمایش بدون احتساب فضای صحنه ۱/۱ متر مربع برای هر نفر می باشد.
– اگر برای هر ۴-۳ راهرو یک در خروجی جانبی به عرض ۱ متر در نظر گرفته شود، به ازا هر راهرو ۲۵ صندلی مجاز است.
– خط دید هر تماشاچی بایستی ۱۲ سانتیمتر بالاتر از چشم تماشاچی ردیف جلو باشد.
– حداکثر فاصله آخرین ردیف از خط جلوی صحنه ۲۴ متر می باشد.

کتابخانه:

کتابخانه در طراحی معماری موزه

مهمترین نکته ای که در طراحی اولیه ی کتابخانه باید مورد توجه قرار گیرد، آرامش و سکوت و محیط مطبوع آن است که هم به محل استقرار آن در مجموعه و هم به مصالح به کار رفته در آن مربوط می شود.
– تابش مستقیم نور خورشید از کتابخانه نامطلوب است. لذا حتی المقدور سعی شود نور کتابخانه از طریق جبهه ی شمالی تامین شود.
– از آشکارسازهای گرما و دود استفاد شود، از روش آب پاشیدن دوری کنید زیرا آسیب آن برای کتاب بیش از آتش است.
– در بخش کتب مرجع برای هر ۱۰۰۰ جلد کتاب مساحت ۱۰ متر مربع اختصاص داده می شود.
– در فضای دسترسی باز؛ ۱۵ متر مربع بر ۱۰۰۰ جلد کتاب (حداقل ۱۰۰ متر مربع) اختصاص داده می شود.
– میز مطالعه برای خواننده کتاب ۶۰۰×۹۰۰ میلیمتر مربع است و به ازا هر نفر ۲۵/۲ متر مربع فضا برای مطالعه اختصاص داده می شود.
– فضای میان قفسه ها باید حداقل ۴/۱ -۳/۱ متر عرض داشته باشند.
– راهرو میان قفسه ها نباید بیش از ۳ متر طول داشته باشند.
– همه ی کتابخانه ها به یک اتاق کار کوچک (۱۰ متر مربع) و انباری کتاب مجهز به قفسه بندی (۵ متر مربع) نیاز دارند.
اداری:
جریان کار در یک اداره مانند ماشین است که تمام اجزاء آن با هم کار می کنند. منبع نیروی یک اداره اطلاعات آن است. بدین سبب طرح ریزی می باید طوری باشد که اطلاعات بدون وقفه های بی مورد در هر قسمت جریان یابد. جهت دستیابی به این هدف، بخشهای اصلی اداری با توجه به عملکردهای هر یک می باید در محل مناسبی در نظر گرفته شود.
بخش اداری بهتر است از طریق سالن اصلی ورودی در دسترس عموم باشد، لیکن در نظر گرفتن ورودی مجزا و مستقل به منظور دستیابی کارکنان و افراد ویژه بسیار مناسب است.
پژوهشی:
مساحت آزمایشگاه ها باید متناسب با اندازه موزه باشد و فضایی که به این منظور اختصاص می یابد باید وسیع بوده، از نور کافی و جریان هوای مناسب برخوردار باشد. همچنین به تمامی امکانات پیشگیری در برابر دزدی و آتش سوزی مجهز بوده و به آسانی از درون و برون موزه قابل دسترس باشد.
آموزشی:
در فضاهای آموزشی مسئله ی نور همیشه حائز اهمیت است.
در صورتی که عمق کلاس از ۵/۶ متر بیشتر باشد حداقل عرض پنجره باید ۲۰/۱ متر و ارتفاع آن ۲ تا ۵/۲ متر باشد. ضمناً تابش نور باید از سمت چپ صورت گیرد.
انبار
– بسیاری از موزه ها برای جلوگیری از مسائل ناشی از فشار و بار سنگین بر ساختمان طبقه زیرین آن را بعنوان انبار مورد استفاده قرار می دهند.
پارکینگ:
– لازم است پارکینگ کارمندان از پارکینگ عمومی مجزا گردد و حتی الامکان فضایی سرپوشیده و یا حداقل سایه افکن (خصوصا برای پارکینگ کارمندان که ماشین مدت زیادی پارک می گردد) در نظر گرفته تا از تابش آفتاب و نیز ریزش نزولات آسمانی محفوظ باشد.
– ورودی سواره حداقل ۱۵۰ متر از تقاطع خیابان فاصله داشته باشد، یا از لاین کند شونده برای دستیابی به ورودی استفاده شود.
تاسیسات:
محل ساختمان تاسیسات باید به گونه ای طراحی شود که امکان دسترسی سواره و پیاده به آن مسیر باشد و دور از گالری ها و موزه باشد تا آلودگی های صوتی و هوایی آن مزاحمت ایجاد نکند.

در ادامه به بیان توضیحات مختصری، درباره عناصر شاخص موجود در طراحی معماری موزه های مشهورجهان    می پردازیم .

موزه گوگنهایم:
این بنا ، شاهکار فرانک لوید رایت ، معمار مشهور آمریکایی می باشد. طراحی معماری موزه ای به حالت منحنی، در شهر نیویورک که دارای ساختاری کشیده و خطوط  مستقیم است ، واقعا بی نظیر است و زیباترین و خلاقانه ترین نکته این بنا ،رمپ داخل موزه است که این رمپ مسیر گذر بازدید کنندگان می باشد .ازورودی تا نقطه انتها ادامه دارد. گویی بازدید کنندگان را تا انتهای مسیر همراهی می کند . تا با آثار این معمار بزرگ بیشتر آشنا شوند بدون خستگی و حس ایستادن و راکد ماندن.

 

موزه  BMW ، مونیخ ، آلمان
همانطور که از نامش پیداست ،این موزه جایی است که به تاریخچه این سازنده ماشین آلمانی پرداخته و روند طی شده برای تولید ماشین در طول این سال‌ ها را مورد بررسی قرار می‌دهد. سبک طراحی معماری موزه  که در نزدیک برج BMW قرار دارد ، شبیه به ابر بزرگی است که روی زمین آرمیده است . طراح این بنا پرفسور اتریشی ، کارل شوانزر (Karl Schawnzer) بوده است.

 

موزه پورشه ، اشتوتگارت ، آلمان
باز هم یک موزه دیگر ماشین در شهر اشتوتگارت ، که توسط Delugan Meissl طراحی شده است. فضای نمایشگاهی این بنا توسط HG Merz طراحی شده که در پروژه ساخت موزه مرسدس بنز نیز مشارکت داشته است.

 

درآخر هم به خوانندگان عزیز توصیه می کنم ؛ نمونه هایی از طراحی معماری موزه هایی همچون موزه آب و فرش را که دراکثر سایت ها موجود می باشد فراموش نکنند.

 

 

 

 

درباره ی Lotfi- somayeh

مطلب پیشنهادی

طراحی معماری کتابخانه

طراحی معماری کتابخانه

طراحی معماری کتابخانه همراهان عزیز سایت متربه متر، میخوام دراین پست به بررسی اصول و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *