خانه / نمونه های موردی / طراحی بیمارستان / اصول وضوابط طراحی معماری بیمارستان

اصول وضوابط طراحی معماری بیمارستان

 طراحی معماری بیمارستان

در این مبحث، اصول مربوط به  طراحی معماری بیمارستان،  خدمت همراهان همیشگی سایت متر به متر ارائه می گردد . امید است ، به عنوان یک راهنما مورد توجه علاقه مندان به این حرفه قرار گیرد،هر کدام از ما حالا به هر نحوی، تجربه یک شب ماندن در بیمارستان برای رفع بیماری خود یا مراقبت از یکی از نزدیکان را داشته ایم ، محیطی که علاوه بر جو بیمار گونه ، محیطی بود تاریک با راهروهای طولانی تو در تو. رنگ ها همه سفید یا آبی، بوی وسایل استریل و…، همه تجربه ناخوشایندی از بیمارستان در ذهن من بر جای گذاشته است. این مشکلات گرچه در ظاهر ساده به چشم می آید و برای یک رهگذر امری گذراست . ولی برای بیماران و کارکنان ، امری مهم و قابل پیگیری می باشد. با طراحی صحیح می توان همه این مشکلات را مرتفع نمود. خوشبختانه امروزه تا حدودی بر روی طراحی معماری بیمارستان ، به صورت اصولی فکر شده است.

دوستان عزیز برای دریافت پروزه و رساله با موضوع بیمارستان اینجا کلیک کنید

بیمارستان از جمله امکانات زیر ساختی هر منطقه و شهری محسوب می شود. جزو آن دسته از کاربری هایی است که علاوه بر زمانهای عادی ، در زمان  وقوع بحران بیشترین نیاز به آن احساس می شود. در ساختمان این بنا باید اصول پدافند غیر عامل رعایت گردد.

در گذشته، بیمارستان به هدف امور درمانی مانند مراقبت و عمل جراحی احداث می شد . اما با رشد امکانات و پیشرفت علم و شناخت نیاز های انسانی ، امروزه علاوه بر وظیفه پیشین و اصلی خویش ،کاربری بیمارستان به سمت اهداف انسان گرایانه  پیش می رود. اگر محیط  پیرامون شخص بیمار ، از لحاظ دکوراسیون ،ترکیب رنگ و نورپردازی ، حساب شده انتخاب گردد. روند بهبود بیماری بسیار سریع اتفاق می افتد. محیط سرد و بی روح بیمارستان با اتاق های چند تخته که روح و روان آدمی را اذیت می کند . باید جایش را به مکانی آرام، جذاب و سازگار با روح زیبا پسند انسانی بدهد.
در گذشته ، مردم یا پزشکان را به خانه می بردند یا ایشان را در اتاق جراحی پزشک، ملاقات می کردند .

بیمار ستان به حالت امروزی و تخصصی وجود نداشت .گرچه در پشت طراحی آن،  هدف اصلی بیمارستان یعنی برطرف کردن مشکلات و بیماری مردم و باز گردانی سلامتی آنان مد نظر بود ، اما امروزه راحتی و آسایش ضمیمه هدف اصلی بیمارستان شده است  که ارزش گذاری به طراحی معماری بیمارستان مصوب همچین نتیجه ای می باشد . تا جایی که در حال حاضر بیمارستان از لحاظ ظاهر و باطن شبیه هتل می باشد و  جوی مسکونی، جایگزین حالت سرد و بی روح گذشته شده است.

ضوابط کلی موثر در طراحی معماری بیمارستان :

واضح است که هزینه های ساخت و راه اندازی یک بیمارستان بسیار هنگفت می باشد . بنابراین مدیریت پروژه و طراحی و اجرای این بنا ،کاری بس مهم می باشد. در این زمینه همکاری مشترک مهندسین معمار ، مدیران، پزشکان، طراحان ،کارشناسان بیمارستان  امری ضروری تلقی می شود.
در طراحی معماری بیمارستان ، توجه کامل به فرهنگ، عادات و ویژگی های جمعیتی بیماران و اسفاده کنندگان از آن هم طراز با استانداردهای پزشکی و ساختمانی بیمارستان باید محور همه طراحی ها قرار گیرد.
عوامل موثر در طراحی معماری بیمارستان:
1-شرایط  اقلیمی
2-مناسبات اجتماعی
3-رفتارهای قومی ،نژادی ،دینی
4-میزان درآمد
5-سطح سوادو…

این عوامل در طراحی فضاهای عمومی بیمارستان  مهم وتعیین کننده می باشد.
اگر بدون توجه به عوامل فوق و خصوصیات دموگرافیکی استفاده کنندگان از بنا، صرفا با تکرار کثیر نقشه یک بیمارستان از شهر یا منطقه دیگری، بیمارستانی احداث شود، از لحاظ بهره وری و عملکرد اقتصادی پیچیده و در هم درمان ، دچار مشکل می شود . پس کپی طرح بیمارستان ممنوع!

انعطاف پذیری طرح :
طراحی معماری بیمارستان ، در کنار طراحی سازه و اسکلت و سایر تاسیسات ، امری بسیارپیچیده و مهم است  و نیاز دارد که در طراحی اصل انعطاف پذیری و توسعه رعایت شود .طرح اولیه در هرمرحله قبل ازتکمیل می تواند به دلیل عدم پیش بینی توسعه تغییر یابد. به عنوان  نمونه ، سازه یا حتی سیستم رفت  و آمد طبقات ، باید امکان توسعه داشته باشند.  سازه حتی الامکان از نوع قاب انتخاب شود.
تیم طراحی باید متشکل از آرشیتکت، پزشکان،پرستاران ،مهندسان و کارکنان اداری باشد.این تیم باید در مرحله طراحی و سپس ساخت و حتی تجهیز این بنا با همدیگر همکاری کنند. برای پیوستگی بین حوزه های عملیاتی باید وضوح ،شفافیت و صمیمیت بین این تیم وجود داشته باشد.
توسعه بیمارستان:
در همان مرحله اول طراحی باید امکان توسعه بنای ساختمان جدای از فضا های داخلی آن پیش بینی شود و این توسعه نباید در سایت و فضای سبز بیمارستان نفوذ داشته باشد.
مکان قرارگیری:
محل استقرار ساختمان جدای از مسائل زمین شناختی ، باید در سایتی باشد ، که دسترسی کافی به نور طبیعی داشته باشد . محیط  آن آرام ،بدون سر و صدا ،بدون دود و گرد وغبار و سایر عوامل مخل آسایش باشد . دسترسی آسان و سریع  به سایر شریانهای اصلی شهر و سایر مرکز خدماتی وابسته ، داشته باشد. برای دفع فاضلابهای بهداشتی آن حتما تمهیدات و مکان مناسب اتخاذ گردد.

انواع بیمارستانها:

1 -عمومی2 -تخصصی3 -دانشگاهی.

رایج ترین فرم ها برای طراحی معماری بیمارستان و علت گزینش این فرمها:

فرم های(   H،Y،T ،X ) رایج ترین فرم های طراحی معماری بیمارستان می باشد.
اکثر طراحان باسابقه بیمارستانها، طرح های خود را با این فرم ها ارائه داده اند و بازدهی وکارکرد مطلوب را به دست آورده اند . در واقع فرم تابع عملکرد است.حالا میخواهم دراینجا این سوال رابپرسم:
چرااین فرم ها؟
چرا فرم های ( M یا L ) نه؟

در طراحی معماری بیمارستان، این فضاها و نمودار ارتباط بین آنهاست ، که شکل وفرم بنا را شکل می دهد. راههای ارتباطی بین مرکز پرستاری با اتاق بستری، تعداد تخت های اتاق بستری، چگونگی آرایش تخت ها، و نحوه نورگیری فضا ها ، ما را در رسیدن به فرم مناسب همکاری می کند.

باید کوتاه ترین و البته بهترین راه را انتخاب نمود .از طریق قرار گیری این بخش ها در کنار هم و سپس با روی هم قرار گرفتن آنها ، شکل هندسی بنای معماری شکل می گیرد. این امر ، دلیل انتخاب به جای این حروف در فرم ساختمان می باشد. گاهی برای نظارت بهتر ، شکل آرایش تخت ها گرد ایستگاه پرستاری یا سیستم های جدید کنترل بیماران  توسط کامپیوتر ، نیزمی تواند عامل موثر در طراحی فرم باشد.
در طراحی معماری بیمارستان ها و حالت کلی تر ، اگر بخواهیم تعمیم دهیم ، بیمار عامل تعیین کننده در ارتباطات  درونی فضا ها ست .بیمار و بهبود وضعیت او ،محور اصلی طراحی ها می باشد. راهروهای طولانی با اتاق های چیده شده در دو طرف آن،  امکان رسیدگی پرستاران به بیماران را تسهیل کرده است. اما از لحاظ بصری ، مکانی ناخوشآیند را برای بیمار رقم می زند .باید به فکرحل این مساله بود که اصلا هم کار آسانی نیست!

برخی ریز فضا های بیمارستانها:

واحد های مراقبت و امکانات آن :

این واحدها عموما کوچکتر از قسمت های مراقبت عادی هستند و به اتاق های کوچکتر نیز ترجیح داده می شوند زیرا از نظر بهداشتی آسان تر قابل کنترل هستند (حرکت و نقل و انتقال کمتر کارکنان و عیادت کنندگان ) بنا بر این بهتر است تا ابعاد هر واحد مراقبت به 10- 14 فضای تخت کاهش یابد . عملکردها را میتوان به موارد زیر تقسیم کرد
مراقبت از مادران سالم ، مراقبت از نوزادان سالم ، مراقبت از نوزادان خاص ( مثل نوزادان نارس ) و وظایف تابعه .به دلایل بهداشتی ، تقاضای بیشتری برای مراقبت از مادران و نوزادان نسبت به مراقبت عادی وجود دارد . بنابر این لابی عیادت کنندگان و رخت کن را باید علاوه بر سیستم معمولی تفکیک سازی مهیا کرد . فضایی تخت مانند مورد مراقبت عادی طرح میشود اما با این وجود فضای لازم برای هر تخت باید افزایش یابد تا فضایی نیز برای تخت بچه در کنار تخت مادر وجود داشته باشد.

واحدهای مراقبت نوزادان شامل این موارد است:
فضاهای تخت مخصوص نوزادان، قسمت های در آوردن / پوشیدن لباس ، حمام نوزادان ، قسمت توزین ، جایگاه پرستاران نوزادان و احتمالا یک قسمت مخصوص چرخ دستی ها ، یک واحد مخصوص مراقبت از نوزادان با تخت های مجزا و قسمت های مخصوص مراقبت باید برای نوزادان با شرایط بیمارگونه در نظر گرفته شود .
.عوامل یا اتاق زیر نیز باید در بخش تابعه در نظر گرفته شود : محل استراحت پرستاران ، اشپزخانه کوچک ، دفاتر پزشکان ، اتاق معاینه و درمان ، اتاق کار پاکیزه ،حمام بیماران ، اتاق روزانه بیماران وعیادت کنندگان ، فضای انبار مخصوص تجهیزات و اسباب نظافت ، توالت های کارکنان و عیادت کنندگان
،قفسه ها و اتاقی برای مشاوره با بستگان بیمار

بخش جراحی و اتاق عمل:
این بخش، جزو فضا های اصلی بیمارستان می باشد. عملکرد آن، در تضمین بقای یک بیمارستان نقش به سزایی دارد.  بنابراین باید با دقت و ظرافت بیشتری طراحی شود .البته با رعایت حوزه تخصصی مربوط به آن!
این بخش متشکل از چندین  واحد اتاق عمل است که باید فضایی کاملا استریل،عاری از هرگونه عوامل میکروبی باشد .بخش آماده سازی قبل از عمل ،ریکاوری،ومراقبت بعد از عمل را هم شامل می شود.
برای طراحی این بخش باید گروهی از افراد متخصص زیر باهم همکاری داشته باشند.
افراد واحد استریل، پرسنل درمانی ،مدیریت مربوط به خدمات تیم جراحی وخدمات بیهوشی پیمانکاران،معماران،مهندسان و…
این تیم در طراحی باید عوامل زیر را مدنظر قرار دهند.
نیاز بیمار.
تجهیزات.
خدمات رفاهی.
فضا واندازه اتاق متاسب با انواع جراحی.
سیستم ارتباطی واطلاعاتی.
–  کفیت هوا وکنترل عفونت.
در طراحی معماری بیمارستان ، علاوه بر شخص  بیمار، برای همراهان آنها  نیز، باید امکانات مناسب در نظر گرفته شود. از جمله فضای انتظاری با طراحی مناسب، تهویه ،نورگیری، تسهیلات رفاهی، رستوران، کافی شاپ، فضای خصوصی تر برای استراحت و تماشای تلویزیون.

راهروها:
راهروها باید برای بیشترین جریان گردشی طراحی شوند. در کل، راهروهای دسترسی بایستی حداقل دارای 50/1 متر پهنا داشته باشند. راهروهایی که بیماران را با تخت متحرک جابجا می‌کنند باید حداقل دارای پهنای موثر 25/2 متر باشند. سقف معلق در راهروها می‌توانند تا 2.40متر ارتفاع داشته باشند.
پنجره‌های نورگیر و هواگیر نبایستی بیش از 25 متر از یکدیگر فاصله داشته باشند. پهنای مقدار راهروها نباید توسط برآمدگیهای دیوار، ستونها و عناصر دیگر ساختمان مختل و محدود شود. در راهروهای بخش باید با توجه به مقررات داخلی در برای خروج دود سیگار تعبیه شود.

 

 

درها:
در طراحی درها بهداشت باید در نظر گرفته شود. لایه سطحی در بایستی دارای مقاومت بلند مدت در برابر نظافت مداوم توسط تمیزکننده‌ها و میکروب کشها باشد و بایستی طوری طراحی شود که مانع انتقال صدا، بوهای نا مطبوع و جریان هوا باشند. درها نیز بایستی دارای همان استاندارد عایق بندی در برابر صدا باشد که دیوارهای اطراف از آن برخوردارند. چوب دو روکشه در باید حداقل توانایی کاهش صدا تا25 دسی بل را داشته باشد. ارتفاع دقیق درب ها به نوع و عمل آنها بستگی دارد:
درهای معمولی 10/2 تا 20/2 متر
دروازه‌های عبور وسایل نقلیه 50/2 متر
ورودی انتقالات 70/2 تا 80/2 متر
حداقل ارتفاع در جاده‌های ورودی 50/3 متر
پله ها:
به خاطر دلایل سلامتی، پله‌ها بایستی طوری طراحی شوند که در مواقع لزوم ظرفیت تمام گردش عمومی را داشته باشند البته مقررات ساختمان سازی ملی نیز باید در نظر گرفته شوند.
پلکانها باید در هر دو طرف نرده داشته باشند و بدون بر آمدگی پیشین باشند(بدون لبه برآمده) پله‌های پیچ دار نمی‌توانند در مقررات مربوط به پله‌ها گنجانده شوند. با توجه به مقررات بیمارستان، درهای رو به راه پله باید به طرف خروجی باز شوند. می‌توان پله‌هایی با ارتفاع 170 میلی متر داشت و حداقل عمق پاگذار ان 280 میلی متر باشد , بهتر است نسبت ارتفاع به عمق پاگذار 150 تا 300 میلی متر باشد
آسانسور ها:
آسانسورها انسانها، دارو ها، ملحفه‌ها و تختهای بیمارستانی را بین طبقات جابجا می‌کنند و به خاطر مسائل بهداشتی و زیبایی بهتر است آسانسورهای جداگانه‌ای را برای هر کدام این اهداف در نظر گرفت. در ساختمانهایی که مراقبت، معاینه و درمان در طبقات بالایی انجام می‌‌گیرند حداقل دو آسانسور برای انتقال تخت لازم است. اتاقک آسانسور باید به اندازه‌ای باشد که جا برای یک تخت و دو همراه وجود داشته باشد. سطوح داخلی کابین باید صاف، قابل شستشو و به راحتی قابل ضد عفونی باشد. کف آن نباید سر باشد چاه آسانسور باید ضد آتش باشد. برای هر صد تخت یک آسانسور چند منظوره باید تعبیه شود و تعداد این آسانسورها در بیمارستانهای کوچکتر حداقل دو دستگاه باید باشد، بعلاوه حداقل بایستی دو آسانسور کوچکتر برای تجهیزات قابل حمل، کارکنان وملاقات کنندگان وجود داشته باشد
فضاهای تدارکاتی:
مرکز تدارکات پرستاری ،فنی، کلینیکی یا در یک ساختمان جداگانه تدارکات یا در طبقه زیرزمین ساختمان قرار دارد .بهتر است ورودی این قسمت از سایر بخش ها کاملا جدا باشد و جهت نورگیری رو به شمال برای این فضا مناسب است.
اتاق کارکنان ، استریلیزاسیون، محل نسخه پیچی ، داروخانه، واحد مرکزی تخت، رختشوی خانه سایر فضاهای بیمارستان می باشند.

هتل یا بیمارستان؟؟؟

اگر بگوییم ، بیماران زودتربهبود می یابند در صورتی که بیمارستان را شبیه هتل بسازید.شاید تعجب کنید اما واقعیت همین است.با ما همراه باشید تاموضوع را روشن تر بیان کنیم.
رعایت اصول و ضوابط  طراحی معماری بیمارستان (تاکید می کنم “طراحی معماری” ) محیط خصوصی و آرامی را ایجاد می کند. که بر روی روح و روان بیماران، بسیار قابل توجه می باشد.اگر فضای بستری بیمار نورگیری کافی داشته اشد. در دیوارها به جای استفاده از مصالح بنایی وسقف های قدیمی ، انواع نورپردازی ها،کاغذ دیواری رنگ های شاد و چشم نواز ، چند گلدان گل که نشان از وجود زندگی دارد ، تعبیه شود. مطمئنا روند بهبود بیماری سریع تر می شود. و مدت اقامت کمتر می شود .این یعنی صرفه جویی در وقت و هزینه.
فضا ها باید خصوصی تر طراحی شوند .زیرا هم امنیت بیشتری دارد .امکان انتقال عفونت کاهش می یابد. آرام تر است و دستیابی به خدمات راحت تر انجام می گیرد.
در ادامه به توضیح دو فاکتور، نورپردازی و ترکیب رنگ می پردازیم که بتوانید بیمارستان را به هتل تبدیل کنید!

نورپردازی:

نور پردازی  بنا هایی مانند موزه یا هتل ، وسیله ای است جهت، تسهیل در رسیدن به هدف یا همان جلب مشتری. اما در بیمارستان ها علاوه بر این هدف، اثر کاربردی نیز دارد.

در این قسمت اولین عنصر در طراحی معماری بیمارستان یعنی نورپردازی فضا ها به اختصار شرح داده می شود.

1-ورودی بیمارستان:
سطح نور در نزدیکی ورودی بیمارستان باید بالا باشد. به طوری که همراهان بیمار به راحتی در بدو ورود راهشان را پیدا کنند.

 

 

2-پذیرش:
افراد معمولا بعد از عبور از ورودی اصلی، برای حل مشکل ، سراغ قسمت پذیرش می روند. بنابراین فضایی با نور کافی و دارای کنتراست رنگ ها با سایرقسمت ها باید به پذیرش اختصاص داده شود .باید روشن ترین قسمت میدان دید، برای بیننده باشد.

 

 

3-منطقه انتظار:
این فضا معمولا پذیرای دو دسته از افراد می باشد .یا محل نشستن همراه بیمار است یا فضایی برای در انتظار نوبت ماندن بیماران . تا رسیدن به زمان نوبتشان برای دکتر مد نظر. باید در این مکان، نور کافی در حد مطالعه وجود داشته باشد .گاهی فضای انتظار جزوی از خروج است پس باید به وسیله نور و علائم نورانی ،تابلوهای هشدار و راهنما ،مسیر خروج تا مکانی امن روشن و  واضح باشد.

 

4-اتاق عمل:
نورپردازی این فضا کاربردی است. یعنی نور متناسب با فعالیت انجام شده در فضا ،انتخاب می شود.نور طبیعی و چراغ سقفی سیالیتیک الزامی است.
5-اتاق بستری:
طراحی این فضا باید از هر لحاظ فکر شده باشد. بیماران ساکن این اتاقها نیاز به استراحت و مراقبت دارند. بیمارانی که عمل جراحی های سختی را پشت سر گذاشته اند یا بیمارانی که با مراقب های معمولی بهبود می بایند در این مکانها بستری می شوند .نور طبیعی لازمه این فضا ست. نور پردازی مصنوعی هم باید طوری باشد که اسراحت بیماران را برهم نزند. نور مناسب انتخاب شود. زننده وخیره نباشد. طیف رنگی یکسانی داشته باشد.

طراحی محوطه:
همراهان گرامی متر به متر، ما در همین سایت ،اصول طراحی عمومی  محوط بیمارستان را شرح داده ایم. در صورت تمایل،می توانید به آن مراجعه نمایید.
در  ادامه به بررسی دو اصل دیگر ، مربوط به طراحی معماری بیمارستان ، یعنی طراحی داخلی و تاثیر رنگ     می پردازیم.

طراحی داخلی:
بیمارستان، بنایی بیشتر عملکرد گرا می باشد. بنابراین طراحی فضاهای آن از جمله اتاق عمل،آزمایشگاهها، داروخانه و… بیشتر براساس عملکرد انجام می شود. اما برای طراحی فضاهای عمومی همچون پذیرش،اتاق بستری، منطقه انتظار باید به مساله روان شناختی انسان رجوع شود . مبلمان شیک، چیدمان درست تجهیزات ، حالت بصری مناسبی در بیننده ایجاد می کند. طراحی داخلی این نوع فضاها همان طور که قبلا گفتیم اگر شبیه هتل در نظرگرفته شود بهتر است.پس نیازی به توضیح بیشتر نیست.

 

رنگ در طراحی داخلی:

باید درجزئ مهم  طراحی معماری بیمارستان یعنی همان دکوراسیون داخلی ، از ترکیب رنگ ها به صورت منطقی و هوشمند استفاده شود. زیرا رنگها هرکدام تاثیر خاص خودشان را دارند.
از جمله رنگهای مرسوم و اثرات آنها:
1-سبز:کاهش استرس.اضطراب .کاهش درد .آرامش چشم. کاهش فشار خون و ضربان قلب
2-سفید: نماد پاکی و خلوص می باشد. به محیط بعد بیشتری می دهد.

 

 

در کل با توجه به  نوع بیماری، سن بیماران و مبانی روان  شناختی رنگ ها ، باید رنگها را در دکوراسیون فضاهای بیمارستان به کار برد.

درباره ی Lotfi- s

مطلب پیشنهادی

طراحی معماری فرهنگسرا

طراحی معماری فرهنگسرا

طراحی معماری فرهنگسرا فرهنگسرا یا سرای فرهنگ : همراهان همیشگی سایت  متر به متر . تا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *