خانه / مطالب مفید / طراحی شهری / مقاله تداوم هویت در منظر شهری به صورت کامل و جامع

مقاله تداوم هویت در منظر شهری به صورت کامل و جامع

تداوم هویت در منظر شهری
چکیده
هویت، روح و کالبد شهر را تعریف می‌کند و بالعکس. این تعامل در طول زمان، نقش، ساختار و سیمای ویژه‌ای از شهر در ذهن بازدیدکنندگان و ساکنان آن القا می‌کند. هویت یک شهر، تنها متأثر از عوامل کلی و نسبتاً ثابت مانند کارکرد نبوده، بلکه به عوامل متغیر مانند سیمای شهر نیز وابسته است؛ چه بسا فردی وارد شهری شود که هیچ آگاهی و ذهنیت قبلی از آن ندارد؛ اما با دقت در سیمای شهر، هویت غالب آن را تشخیص دهد. به این ترتیب منظر شهری، نمود عینی و ذهنی عوامل متعددی همچون موقعیت جغرافیایی آن و ارتباط با آبادی‌های اطراف، تاریخ و فرهنگ، پتانسیل‌های کارکردی و کالبدی و در مجموع هویت شهر است.

 

طراحی منظر شهری www.metrbemetr.com

 

 

 

 

 

 

 

 

این نوشته ( تداوم هویت در منظر شهری )  قصد دارد با تشریح تعاریف هویت و مناظر شهری به این نظریه که هویت و تاریخ هر شهر در منظر ان شهر بی تاثیر نیست با تحلیل ابعاد مختلف این دانش در باره دلیل و چگونگی ان باندیشد و راجع به ان تحلیل پایه ای و گسترده ای را انجام دهد و با مروری اجمالی در ادبیات موضوعی به ارائه برخی از تعاریف خاص ان در شهرسازی بپردازد و هدف بیان مبانی هویت و مفاهیم فرهنگی و جلوه ان در مناظر شهری است. در واقع اهمیت مقوله هویت انسان ساخت به عنوان یکی از مهمترین جنبه های کیفی در بحث های هویت شناسی انسان و محیط ناشی می شود.کیفیتی که کمبود یا نبود ان چه در بعد چهانی و چه در ایران هنوز در فضا و سیمای شهری قابل مشاهده است.
مناظر شهری در بر گیرنده هویت و تاریخ یک منطقه و ساکنان ان هستند و بنابراین حفاظت از ارزشهای ان از اهمیت بسزایی بر خوردار است. مناظر شهری که بر اساس هویت و تاریخ شهر به وجود امده اند و با فعالیت گروهی انسانی شکل پیدا کرده اند میتواند از مناطق شهری و تاریخی وسیع تا منطقه ای کوچک را در بر گیرد.هویت فرهنگی به عنوان عاملی جهت دهنده موجب پیدایش شیوه های منحصری در معماری شهر ها بوده است.

 

طراحی منظر شهری1www.metrbemetr.com

 

 

 

 

 

 

 

 

واژگان کلیدی: هویت، منظر شهری، حیات مدنی، معنا، حس تشخیص، خوانایی،تداوم هویت در منظر شهری
روش تحقیق
روش تحقیق در این مقاله تداوم هویت در منظر شهری از نوع توصیفی – تحلیلی است و جمع اوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و میدانی است. در این پژوهش به منظور شناخت رابطه و تداوم هویت در منظر شهر و جنبه های مفهومی و کارکردی ان با استفاده از روش تحلیلی و مطالعه کتابخانه ای به بررسی هویت شهر در منظر شهر و عوامل تاثیر گذار پرداخته شده است.

بیان مساله ( تداوم هویت در منظر شهری )
در شهر های ایرانی اسلامی فرم هر شهر ناشی از محتوا و معنای درونی (هویت شهر) است که ریشه در جهان بینی و فرهنگ و رسوم طبیعی و بومی ان منطقه دارد.نظریه منظر شهری از جمله چارچوبهایی است که دو وجه اساسی معنا و کالبد شهر را مورد نظر قرار میدهد. در تئوری های منظر ارتباط متقابل انسان با محیط طرح میشود که نتیجه ان معنی محیط در اثر تعامل تاریخ و جغرافیا است.سوالی که مطرح میشود این است که چار چوب محکمی که منظر شهری بتواند هویت محله را تداوم بخشد چگونه به وجود میاید؟ عوامل مؤثر سیاسی و اجتماعی _ اقتصادی به صورت مدام در طول زمان شکل می یابد و لذا صورت فرآیند به خود می گیرد. به راستی چه عواملی از بحث هویت بر سیمای و منظر شهر،تاثیرمیگذارد ؟ و به چه دلیل هنوزمکانهای کم اهمیت با مناظر نازیبا، به لحاظ نبود منظر مناسب و یا عدم رعایت طراحی خوب وجود دارد؟ آیا ما شهروندان نیز در این امر دخیل هستیم، یا فقط مسئولان را زیر سنگینی علامت سؤال قرار می دهیم؟

تعریف هویت
هويت‌ به‌ معني‌ “چه‌ كسي‌ بودن‌” است‌ و از نياز طبيعي‌ انسان‌ به‌ شناخته‌ شدن‌ و شناسانده‌ شدن‌ به‌ چيزي‌ يا جايي‌ برمي‌آيد. لذا هویت در قالب فردی و ملی قابل تعریف است. هویت فردی شامل ویژگیهای شخصیتی یک فرد است که این ویژگی ها موجب تمایز او از دیگری می شود. در حقیقت ابعاد مختلف شخصیت یک فرد هویت آن فرد را مشخص می کند. و اما هویت ملی عبارتست از باز تولید و باز تغییر دائمی الگوی ارزشها، نمادها، خاطرات، اسطوره ها و سنتهایی که میراث متمایز ملتها را تشکیل می دهند. از اینرو هویت ملی در نهایت جنبۀ غالب و مسلط دارد و سایر خرده هویت ها در ذیل آن قرار می گیرند.
هويت‌ ملي‌ از وجوه مختلفی به قرار زیر ‌برخوردار است‌:
1- خانواده
2- زبان‌
3- دين‌ و آئين‌
4- زادگاه‌ و سرزمين‌
5- تاريخ
6- ايدئولوژي،‌ سنت‌ها و ارزش‌ها
7- باورها و رفتارها
8- دانش‌ و فنون‌
9- خودآگاهي‌ و خوديابي‌ كه ‌از نحوه‌ تركيب‌ مولفه‌هاي‌ پيشين‌ پديد مي‌آيد.
هویت، مجموعه‌ای از تعلقات مادی و معنوی انسان است که اصول آن از قبل شکل گرفته‌اند. اگر گذشته و تاریخ و ادبیات و زبان و قومیت ها را از یک فرد بگیرید او دیگر هیچ چیز با ارزشی نخواهد داشت تا به آن ببالد و اگر اینچنین شد زمینه های پذیرش فرهنگ های دیگر را خواهد یافت . اینجاست که سرآغاز تحولات فرهنگی و سرگشتگی هویت ها آشکار خواهد شد .از اینروهویت فرهنگی مسئله ای است که می تواند درحالات و شرایط مختلف در انسانها و جوامع مورد تهدید و مخاطره قرار گیرد بعنوان مثال گاهی جامعه ای با توجه به فضای نامناسب فرهنگی، اجتماعی و یا اقتصادی که در آن قرار دارد مورد تهدید قرار می گیرد و با انزجار از فرهنگ خود از درون تهی می شود، از اینرو برای نجات خود خواسته یا نا خواسته بدنبال الگوهای فرهنگی اجتماعی بیرون از مرزها و حیطه خود می گردد و کم کم باورهای فرهنگی خود را از دست داده و جاذبه های فرهنگ غیر خودی، به او هویت می بخشد.

مفهوم هویت شهری
هويت شهر با بهره گيري از طبيعت و محيط پيرامون مي تواند به مقوله منظر شهري کمک و آن را بهبود بخشد. هويت يک شهر را در شکل دهي منظر شهري آن بسيار مهم است تعريف هر کسي از منظر شهري يک شهر متفاوت است و اين تعريف در فرهنگ ها و قوميت هاي مختلف نيز مي تواند متفاوت باشد.امروز شهر به عنوان اصلی‌ترین پهنه‌ سکونت انسان، به تناسب عوامل تأثیرگذاری همچون موقعیت جغرافیایی، پیشینه تاریخی و فرهنگ ساکنان آن، نقش ویژه‌ای به خود گرفته و با گذشت زمان، یک هویت غالب از خود، در ذهن مردم تعریف می‌کند. منظر شهر و هویت غالب آن، علت و معلول یکدیگرند؛ منظر شهر، از عوامل مؤثر تعریف هویت غالب آن بوده و هویت شهر، در چگونگی پرداختن به منظر آن اهمیت دارد؛ به‌این‌ترتیب، چگونگی طراحی و بهره‌وری از فضاهای جمعی شهر، وابسته به هویت غالب آن بوده و این امر، خود در بازخوانی و ارتقای کیفی منظر شهر، تأثیرگذار است.شهر به عنوان یکی از بسترهای حضور انسان، زمینه های بسیاری طلب میکند تا واجد خصیصه “شهربودن” شود. “یکی از خصوصیات اساسی شهر، حضور یک جای مردم و خدمات شهری به منظور ایجاد یک مرکز پرجوش و تلاش است شهر از آغاز شکل‌گیری، در هر زمان، نقش منحصر به فردی بر عهده دارد. این نقش اگرچه ممکن است دستخوش تغییراتی شود، اما در طول تاریخ، هویت ویژه‌ای از آن شهر در ذهن شهروندان نقش می‌بندد. یک شهر می‌تواند نقش مذهبی، حکومتی- سیاسی، فرهنگی، تجاری یا … گرفته و هویت غالب خود را بر اساس زمان، مکان و حضور انسان- که تعریف‌کننده کارکرد شهر است- بر ملا کند. در این میان، مهمترین رکن ارتباط انسان با محیط پیرامونش، حضوریافتن در یک محیط است تا خاطراتی در ذهن او ثبت شود. شولتز نیز در این رابطه می‌گوید: “شرط لازم برای کاربرد مکان به معنای راستین کلمه، خاطره است. انسان پس از رسیدن به مکان، کیفیات محیطی آن را تجربه می‌کند و یگانگی و وحدت آن مکان- هویت- بر او آشکار می‌شود. البته درک یک فضای شهری، به تناسب جنس، سن، سطح و محل زندگی، سطح فرهنگ، نوع فعالیت و … برای هر فرد، متفاوت است.منظر شهری در ارتباط با عوامل متعددی تعریف‌پذیر است؛ از یک سو جنس فعالیت‌های شهری که توسط شهروندان انجام می‌شود، نیاز به ایجاد فضاهای شهری را دوچندان کرده و از سوی دیگر، چگونگی تعریف و طراحی فضاهای شهری فعال است که کاربران را به حضور در چنین فضاهایی تشویق می کند. شهری که منظر آشفته دارد، هویت آشفته دارد.

تعریف تداوم هویت در منظر شهری تأثیر آن بر طراحی شهری
“کالن” هويت را چنين تعريف مي کند: توجه به شخصيت فردي هر محيط و پرهيز از يکنواختي و مشابهت در محيطهاي شهري. در تعريف “جيکوبز” هويت محيط در ارتباط با فعاليتها و زندگي در فضاها وعرصه هاي عمومي تعريف مي شود. “راپاپورت” هويت را خصوصيتي از محيط تعريف مي کند که در شرايط مختلف تغيير نمي کند ويا خصوصيتي که موجبات قابليت تميز وتشخيص عنصري را از عناصر ديگر فراهم مي آورد. تعريف “الکساندر” از هويت محيط اينست: هويت محيط حاصل ارتباط طبيعي ومنطقي فرد با محيط است واين ارتباط واحساس تعلق خاطر بوجود نخواهد آمد مگر آنکه فرد قادر به شناخت عميق محيط و درک تمايز آن از محيطهاي ديگر باشد. به عقيده “پروشانسکي” هويت محيط زير ساختي از هويت شخص است که از شناخت هاي ذهني فرد از دنياي کالبدي که در آن زندگي مي کند تشکيل مي شود. از تعریف این بزرگان، هویت را می توان اینگونه تعریف کرد؛ حس ها و تعلق خاطرهایی که فرد از محیط اطراف خود دارد و کیفیت ها و توقعات متفاوتی را در ذهن بوجود می آورد که دست آوردی همچون خاطرات را دارد و نقش مؤثری را در طراحی های شهری ایفا می کند، چرا که این هویت است که طراحی هر یک از المان های شهری را منحصر به فرد می کند و به آن کالبد معنا را می بخشد. همانطور که از نظر کوین لینچ (برنامه ریز و معمار آمریکایی) هویت و ساختار، تظاهر عینی معنی هستند و در کنار آنها سازگاری، خوانایی و شفافیت، کیفیت هایی می باشند که برقراری پیوند میان فرم شهر و سایر ابعاد زندگی را ممکن می سازد. آقای کامران کشمیری در مقاله ای از خود در مورد هویت شهری چنین می گوید: از آنجایی که «هویت»، مجموعه‌ایی از صفات و مشخصاتی است که باعث «تشخص» یک فرد یا اجتماع از افراد و جوامع دیگر مي‌گردد؛ شهر نیز به تبعیت از این معیار، شخصیت یافته و مستقل مي‌گردد. هویت در شهر به واسطه ایجاد و تداعی «خاطرات عمومی» در شهروندان، تعلق خاطر و وابستگی را نزد آنان فراهم کرده و شهرنشینان را به سوی «شهروند شدن» که گستره‌ای فعال‌تر از ساکن شدن صرف دارد، هدایت می کند. پس هرچند که هویت شهر خود معلول فرهنگ شهروندان آن است؛ لیکن فرآیند شهروند‌سازی را تحت تاثیر قرار داده و می تواند باعث تدوین معیارهای مرتبط با مشارکت و قضاوت نزد ناظران و ساکنان گردد. در واقع این هویت است که از طراحی منظرهای شهری ومبلمان و المان شهری رمز گشایی می کند و آنها را برای درک و خوانایی بهتر قابل پذیرش می کند. بیان این مطلب خالی از لطف نیست که بدانیم همین خاطرات جمعی و فردی ناشی از هویتی، که در طراحی مناسب المان ها و مبلمان شهری ایجاد می شود به نسل های بعد منتقل شده و در واقع کمک شایانی به حفظ هویت شهروندان، که خود نقش بسزایی در حفظ هویت شهری ما نیز دارد، می کند. همخوانی طراحی منظر و مبلمان شهری با هویت شهروندان و محیط های شهری از اهمیت خاصی برخوردار است، چرا که همین همخوانی هاست که ارتباط بین طرح و محیط را برقرار می سازد و همین باعث سیما و منظر شهری مطلوبی از دید ناظر می شود .بر طبق گفته تاملینسون: هویت فرهنگی به عنوان نتیجه سالها و قرن ها زندگی اجتماعی و تعامل حیطه های جغرافیایی است، به این منظور که این حیطه های جغرافیایی تشکیل شده از پیوستگی طبیعی با گذشته اش، در واقع یک نتیجه فرهنگی ار میراث ها و آثار دست نخورده که به مردم تعلق دارند.
“طراحی از مفاهیمی صرفأ زیبایی شناسانه ی گذشته وارد تمامی جنبه های زندگی انسان در محیط خارجی گشته است، که شامل نیازهایی چون هویت، حس تعلق، ایمنی و امنیت، خلاقیت، ارزش نفس و زندگی در محیط های سالم و پایدار می باشد. طراحی شهری در تمام مراحل و زمینه های طرح های توسعه در هر سطح و مقیاس عمل که باشد موظف به تأمین این نیازها و متولی تحقق کیفیت ها است.

در طراحی منظر شهری باید عوامل غیر ضروری و نادرست حذف شده و اتکا بر نکات ضروری و برجسته بیشتر شود تا راهنمای مردم به ساده ترین شکل، برای بیان هویت آنها شوند چرا که همین منظرشهری با طراحی درست می تواند تأثیر بسزایی بر بالا بردن سطح فرهنگ جامعه، زیباسازی محیط و هماهنگی بین فرم و عملکرد طرح را داشته باشد. پس می توان این طور برآورد کرد که عوامل ضروری در طراحی منظر شهری از حیث منظر و هویت شهری چنین اند: سادگی و بی پیرایگی، مناسب بودن مقیاس آنها نسبت به محیط و فضای اطرافشان، ترکیب درست آنها با فضا و احجام اطرافشان، دسترسی، مکانیابی مناسب و میدان دید مناسب می باشد.
زیبایی بیش از هر چیز حاصل هماهنگی؛ وحدت و تنوع؛ تکرار شوندگی و انعطاف پذیری عناصر دخیل در طراحی شهری است. بهتر است فاکتور های مؤثری مثل توجه به اقلیم و آب و هوا، فرهنگ و سنت های اجتماعی و مکانیابی و موقیت آنها را مد نظر گرفت. “برای طراحی پروژه های شهری که بیشتر روی افزایش و نگهداری مکان و هویت مکان تمرکز دارد و توانایی روبرو شدن با رقابت جهانی شدن را دارد، تغییراتی آشکار را می بینیم؛ مثل رامبلاس در بارسلونا جایی که جهانی شدن تغییرات چشم گیری را ایجاد می کند و بزرگترین رقابت این است که بین هویت شهری قابل تحمل و جهانی شدن تعامل ایجاد کنند و در واقع قابل تحمل بودن این مکان ها به یک سری عوامل که هویت و کیفیت و توانایی زندگی شهری نیز در ان دخیل هستند، بستگی دارند”
“برای پیوند منطقی فضای جریان ها- جهانی و فضای مکان ها- محلی، باید بر محلی ماندن مکان ها تأکید نمود؛ محلی بودن به مفهوم کلی حفظ و ارتقاء تاریخ، سنت و فرهنگ مکان خاص مورد نظر در مقابل فضای همگانی جهانی. به این ترتیب اگر شهر را بستر و مکان جریان را فرهنگ و اقتصاد جهانی در نظر بگیریم، انواع روش های جدید تاریخ گرایانه و متکی بر سنت ها و فرهنگ ملی کشور ها می تواند جنبه های محلی مکان و یا فضای مکان را تقویت نماید.

درباره ی کیوان شهابی

مطلب پیشنهادی

طراحی غرفه نمایشگاهی

طراحی غرفه نمایشگاهی

جهت آشنایی مختصری با طراحی غرفه نمایشگاهی ، از همراهان عزیز سایت متربه متر ، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *